E-Ticaretin Göz Ardı Edilen Yükü: İade Süreçleri Üretim Maliyetini Aşabiliyor
Teknolojinin sunduğu kolaylıklarla birlikte hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen e-ticaret, beraberinde önemli zorlukları da getiriyor. Özellikle “tek tıkla iade” konforunun perde arkasında, hem firmalar hem de gezegenimiz için ciddi bir lojistik ve maliyet yükü yatıyor. Yaşar Üniversitesi’nden Lojistik Yönetimi Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, hızla büyüyen ve küresel ölçekte etkileri artan iade ekonomisinin derinlemesine maliyet ve çevresel etkilerini mercek altına aldı.
“İade Ekonomisi”nin Çift Taraflı Yükü
Dr. Pala’nın analizleri, tüketiciler için büyük bir kolaylık olan iade işlemlerinin, işletmeler için beklenenin çok üzerinde operasyonel maliyetler doğurabildiğini ortaya koyuyor. Özellikle giyim sektöründe gözlenen yüksek iade oranları, “Tersine Lojistik” olarak adlandırılan ve ürünlerin tüketici elinden tekrar firmaya dönmesini içeren karmaşık süreçleri tetikliyor. Dr. Pala, “Bazı durumlarda, bir ürünün iade süreci, o ürünün tek bir biriminin üretim maliyetinden bile daha yüksek bir operasyonel yük anlamına gelebiliyor. Bu durum, bazı işletmeleri maliyetleri düşürmek adına iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme yoluna itebiliyor” şeklinde konuştu.
Tek Bir İadenin Ardındaki Lojistik Zinciri ve Çevresel Etkisi
Online alışverişin yaygınlaşmasıyla birlikte, iade süreçleri lojistik sektörünün en kritik gündem maddelerinden biri haline geldi. Bir ürünün müşteriden alınıp depoya geri dönmesi, basit bir taşıma işleminden çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu süreç; ürünün toplanması, farklı noktalara taşınması, detaylı bir kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve son olarak stoklara dahil edilmesi gibi çok katmanlı adımları içeriyor.
Üretimden Daha Maliyetli İade Süreçleri
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu çok adımlı sürecin maliyet boyutunu şöyle özetliyor: “Bir kazağın üretim hattında, ölçek ekonomisinin avantajlarıyla daha düşük maliyetlerle üretildiğini düşünün. Ancak iade edilen aynı kazağın tüm bu lojistik süreçlerden geçmesi, tekil bazda çok daha yüksek bir maliyet kalemi yaratıyor. Bu da işletmeler için ciddi bir finansal baskı oluşturuyor.”
Görünmeyen Karbon Ayak İzi: “Uymazsa Geri Gönderirim” Mantığının Bedeli
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan “beden uyuşmazlığı”, doğru yönetilemediğinde ciddi bir çevresel soruna dönüşüyor. Dr. Pala, tüketicinin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının ardında yatan ve gözden kaçan karbon ayak izine dikkat çekiyor: “Bir ürünün kargo ile toplanma merkezlerine, oradan ayrıştırma ve kalite kontrol birimlerine taşınması, yeniden paketlenmesi ve stoklanması, ardından da potansiyel yeni bir sevkiyata hazırlanması gibi adımlar, önemli ölçüde enerji tüketimine ve karbon salınımına neden oluyor. Özellikle moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade sürecinde ortaya çıkan karbon emisyonu, ilk sevkiyat sırasındaki emisyonu aşabiliyor. Bu durum, sektörün genel ekolojik yükünü artırıyor. Tüketicinin normal gördüğü bu karar, aslında ciddi bir çevresel maliyet yaratıyor ve iade süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.”
Çözüm: Stratejik Lojistik Yönetimi ve Sürdürülebilirlik
Dr. Pala, bu karmaşık sorunun çözümünün stratejik ve operasyonel iyileştirmelerde yattığını vurguluyor. Tersine lojistik süreçlerinin etkin ve verimli bir şekilde yönetilmesiyle risklerin minimize edilebileceğini belirtiyor. “Taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğine odaklanılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımlar, bu süreçlerin çevresel etkisini azaltabilir. Doğru yönetilen bir tersine lojistik sistemi, hem operasyonel verimliliği artırır hem de işletmelerin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasına katkı sağlar” diyerek sözlerini tamamladı. Teknolojinin sunduğu yeniliklerin, sorumlu ve sürdürülebilir iş modelleriyle desteklenmesi, iade ekonomisinin getirdiği zorlukların üstesinden gelmede kilit rol oynayacaktır.
