Teknoliman.com.tr olarak, nesilden nesile aktarılan ve gönüllerde taht kuran türkülerin kökenlerini araştırmaya devam ediyoruz. Bu kapsamda, Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yaşanmış dokunaklı bir aşk hikayesinden doğan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki sır perdesi aralandı.
‘Al Fadimem’ Türküsünün Kökenine Derinlemesine Bir Bakış
Türk halk müziğinin en bilinen ezgilerinden biri olan ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek öyküsünü gün yüzüne çıkarmak amacıyla önemli bir proje hayata geçirildi. İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde, Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında dikkat çekici bir çalışma yürüttü. Projenin adı, ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ olarak belirlendi. Bu çalışma sayesinde, türkünün gerçek hikayesi ve ilk sözleri, birinci elden ve güvenilir kaynaklarla derlendi.
Halk Kültüründe Türkülerin Dönüşümü ve ‘Al Fadimem’ Örneği
Bu değerli araştırma, halk kültürünün önemli bir taşıyıcısı olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam değişimlerini de gözler önüne seriyor. ‘Al Fadimem’ türküsünün kahramanları Kadir Kilci ve Fadime Bostan ile aynı dönemde yaşamış akrabaları ve köylüleriyle yapılan derinlemesine görüşmeler, projenin temelini oluşturdu. Bu sayede, yıllardır dilden dile dolaşan türkünün orijinaline sadık kalınarak bir belgeleme çalışması yapıldı.
Yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilere göre, hikayenin kahramanı Efe Kadir, o dönemde yetim ve maddi durumu yetersiz olduğu için Fadime ile evlenmek için gerekli hazırlıkları yapamıyordu. Bu durumu aşmak için Fadime’yi kaçırmaya karar verdi. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu. Ancak dönemin koşulları gereği, Fadime’nin yaşı resmi kayıtlarda küçük gösteriliyordu. Bu durum üzerine ailesinin şikayetiyle Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından zorla başka biriyle evlendirildi. Bu acı ayrılık ve hasret, Efe Kadir’in cezaevinde yazdığı ve söylediği türkülere yansıdı. İşte o türkülerden biri de günümüze ulaşan ‘Al Fadimem’dir.
40 Yıllık Ses Kaydı, Gerçeğe Işık Tuttu
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış 40 yıllık bir ses kaydının ortaya çıkarılması oldu. Bu özel kayıt, 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine gerçekleştirilmişti. Ses kaydında, Efe Kadir’in ‘Al Fadimem’ türküsünün dört kıtasını bizzat kendi sesiyle okuduğu duyuluyor. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kaset, türkünün ilk ve orijinal sözlerine ulaşmada en önemli birincil kaynak olma özelliğini taşıyor.
Bu saha çalışmaları sonucunda, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, türkünün daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtaları da tespit edildi. Bu sayede, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaklar boyunca aktarılırken geçirdiği değişimler, somut verilerle ve bilimsel bir yaklaşımla ortaya konulmuş oldu. Teknoliman.com.tr olarak, bu tür kültürel miras çalışmalarını desteklemeye ve sizlere ulaştırmaya devam edeceğiz.
